سیاره ها... مسابقه وبلاگ سازی آموزش پرورش ناحیه 1 بندرعباس مدرسه نمونه دولتی دکتر طاهره صفار زاده |
|||
منظومه شمسی (به انگلیسی: Solar System) یا سامانه خورشیدی سامانهای متشکل از خورشید و آن دسته از اجرام آسمانی است که براثر جاذبه خورشید در مدارهایی پیرامون آن به دام افتاده و میگردند. این منظومه با فروپاشی یک ابر مولکولی غولپیکر در حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش به وجود آمد. بیشتر جرم این سامانه در خورشید متمرکز شدهاست. ۸ سیاره و ۴ سیاره کوتوله دور خورشید میچرخند که همه آنها روی یک دیسک تقریباً مسطح به نام دایره البروج قرار دارند. در میان این ۸ سیاره، ۴ سیاره زمین سان (درونی) وجود دارد که شامل عطارد ، ناهید ، زمین، و مریخ میشود که از سنگ وفلز ساخته شدهاند و از سیارات گازی کوچکترند. چهار سیاره دیگر که به غول های گازی معروف اند شامل مشتری، زحل، اورانوس، و نپتون میشوند. مشتری و زحل به طور عمده از هیدروژن و هلیوم تشکیل شدهاند در حالی که اورانوس و نپتون تا حد زیادی از یخ، آب، آمونیاک، ومتان تشکیل شدهاند و به "غولهای یخی" معروف اند.سامانه خورشیدی دارای اجرام بسیار کوچکتر از سیارات است. کمربند سیارکی که بین مریخ و مشتری نهفتهاست، به طور عمده از سنگ و فلز تشکیل شدهاست. فراتر از مدار نپتون، کمربند کویپر قرار داد که شامل اجسام فرا نپتونی است و عمدتاً از آب، آمونیاک و متان تشکیل شدهاست. در این میان، پنج سیاره کوتوله قرار دارد که به بزرگی سیارات نمیرسند اما بسیار بزرگ اند و شامل سرس، پلوتو، هانومیا، ماکی ماکی، و اریس میشوند. علاوه بر این، هزاران اجرام کوچک آسمانی در سامانه خورشیدی قرار دارند. در این میان میتوان به دنباله دار، شهاب سنگ، و ماه اشاره کرد. هر یک از سیارات بیرونی توسط حلقه ی سیاره ای شامل گردوغبار و ذرات دیگر محاصره شدهاند. باد خورشیدی، یک جریان پلاسما است که به ایجاد حباب باد ستاره ای میان ستارگان و کرات میپردازد. احتمال میرود که سرچشمهٔ دنبالهدارها ابر اورت باشد که هزاران بار از سامانه خورشیدی دور است. سامانه خورشیدی یکی از بازوهای کهکشانی به نام کهکشان راه شیری است که حدود ۲۰۰ میلیارد ستاره دارد. معيارهاي يک سياره چيست؟ انجمن بين المللي نجوم يک بار در سال 2001 تعريفي براي سياره ارائه داد و بار ديگر در سال 2003 آن را اصلاح کرد و سرانجام در 24 آگوست 2006 به فکر تعريف ديگري افتاد. انجمن بين المللي نجوم تحت بيانيه اي رسمي سياره را اينگونه تعريف کرد؛ الف) در مداري گرد خورشيد در حرکت باشد، ب) جرم کافي داشته باشد تا بر ساختار صلب و جامد خود غلبه کند و تحت تعادل هيدرواستاتيکي شکلي تقريبا کروي به دست آورد. پ) اجرام واقع در مسيرش را جاروب کرده باشد. (يعني نيروي جاذبه اش آنقدر قوي باشد که خرده سيارات و اجرام در مسرش را به دور خود جمع کند.)
الف) در مداري گرد خورشيد در حرکت باشد. ب) جرم کافي داشته باشد تا بر ساختار صلب و جامد خود غلبه کند و تحت تعادل هيدرواستاتيکي شکلي تقريبا کروي به دست آورد. پ) اجرام واقع در مسيرش را جاروب نکرده باشد. ت) قمر نباشد. پلوتو در مقايسه با زمين پلوتو از ماه هم کوچکتر است!
سيارات کوتوله دسته اي از اجرام سماوي هستند که انجمن بين المللي نجوم در 24 آگوست 2006 آنها را دسته بندي و تعريف کرد. تا کنون سه جرم را انجمن بين المللي نجوم به عنوان سيارات کوتوله معرفي کرده است:
به عطارد،زهل،زمین ومریخ که به خورشید نزدیک هستند سیارات داخلی هستند. سیارات داخلی به دورخود آهسته می گردند. داخلی ها از سنگ وفلز تشکیل شده اند. داخلی ها اتمسفر ندارند یا اگر دارند رقیق است. داخلی ها حجم کم جرم زیاد دارند. بر رودی یک مدار وبه دورخورشید وبه دور خود می چرخند. تیر (یا عُطارِد)، یکی از سیارههای منظومه خورشیدی ما است. تیر نزدیکترین سیاره به [خورشید] است و به این خاطر سطح رو به خورشید آن بسیار داغ است. رویه پشت به خورشید تیر نیز بسیار سرد است. سیاره تیر ماه ندارد. تیر، کوچکترین سیاره منظومه خورشیدی است و همانگونه که یک رخ از کره ماه همیشه رو به زمین است، یک رخ از تیر نیز به حالتی ابدی رو به خورشید و رخ دیگر آن پشت به خورشید است. با وجود اندازه کوچک، سیاره تیر از میدان مغناطیسی نیرومندی برخوردار است تیر تندروترین سیارهٔمنظومه خورشیدی است که با سرعتی حدود ۴۸ کیلومتر بر ثانیه، هر ۸۸ روز یک بار خورشید را دور میزند.از این رو سیارهای گریزپاست که دیدنش آسان نیست و به همین دلیل است که شاید، ایرانیان باستان آنرا «تیر» نامیده و در یونان «مرکوری» یا «پیک خدایان» لقبش داده بودند. سیاره تیر یا عطارد با فاصلهٔ ۵۷ میلیون و ۹۲۴ هزار کیلومتری از خورشید، نزدیکترین سیاره منظومه خورشیدی به خورشید است و کمترین مسافتی که با زمین پیدا میکند، به ۸۰ میلیون کیلومتر میرسد. به خاطر نزدیکی این سیاره به خورشید اگر در طرف رو به خورشید آن (بخشی که روز است) قرار بگیرید به راحتی در دمای ۴۶۵درجه سانتیگراد پخته خواهید شد و به علت حرکتی وضعی آرامش اگر در طرف شب آن قرار بگیرید آن قدر سرد خواهد شد که در دمای ۱۴۸- درجه سانتیگراد به راحتی مرگ را بر اثر یخ بستن تجربه میکنید. گردش وضعی این سیاره، حدود دو ماه طول میکشد و از این رو، گرم شدن آن در روز و سرد شدنش در شب دیرپاست.
ناهید (همچنین زهُره) به ترتیب فاصله از خورشید، دومین سیاره سامانه خورشیدی است که میان زمین و تیر (عطارد) قرار گرفتهاست. این سیاره نزدیکترین سیاره به زمین میباشد و بعد از ماه، درخشانترین جرم آسمانی طبیعی است که به هنگام شب از زمین رویت میشود. ناهید داغترین سیاره در منظومهٔ خورشیدی است. جو ضخیم و غلیظ آن موجب میشود که دیدن سطح آن از طریق رصد، دشوار باشد. این سیاره در فارسی بیدخت و بیلفت نیز نامیده میشد. و واژه بیدُخت در شکل کهنتر خود بَغدخت و به معنای «دختر خدا» بودهاست. سیاره ناهید، فاقد ماه است و از بسیاری جهات چون اندازه، جرم، گرانش و ترکیبات ساختاری، به زمین شباهت دارد و به همین دلیل به آن لقب خواهر زمین را دادهاند. چنانکه قطر آن در حدود ۱۲٫۱۰۴ کیلومتر است، در مقایسه با زمین که قطرش ۱۲٫۷۵۶ کیلومتر است. جرم ناهید حدوداً ۸۱ درصد جرم زمین و چگالی آن، نزدیک به ۹۵ درصد چگالی زمین است. با اینحال ناهید در قیاس با بیشتر سیارات سامانه از جمله زمین، کرویتر است و به دلیل چرخش آهسته به دور مدارش، پدیده تورفتگی یا مسطح شدن قطبها و بادکردگی یا تورم نواحی استوایی در آن، کمتر از دیگر سیارات رخ میدهد. این سیاره را جزء سیاره های زمین ساز و متراکم طبقه بندی کردهاند که دارای آتشفشانهای فعال، «ناهیدلرزه» و کوهوارهاست. ناهید در مداری تقریباً دایرهوار به فاصله میانگین ۱۰۸ میلیون کیلومتر از خورشید، به دور آن میگردد. هنگامی که در نزدیکترین وضعیت نسبت به زمین قرار میگیرد، فاصله آن با زمین ۴۲ میلیون کیلومتر میشود و در دورترین حالت ۲۵۷ میلیون کیلومتر با آن فاصله دارد. سومین سیاره منظومه شمسی است که در فاصلهٔ ۱۵۰ میلیون کیلومتری از ستاره خورشید قرار دارد. این سیاره چگالی ترین و از نظر بزرگی پنجمین سیاره از هشت سیارهٔ منظومهٔ خورشیدی است. همچنین در میان چهار سیارهٔ سنگی گردان به دور خورشید (تیر، ناهید، زمین و مریخ) زمین بزرگترین آنها است. گاهی از آن با نامهای جهان و سیارهٔ آبی نیز یاد میشود نام لاتین آن Terra است. در منظومهٔ خورشیدی، فاصلهٔ زمین تا خورشید بین فاصله زهره(یا ناهید) تا خورشید و فاصله مریخ (یا بهرام) تا خورشید است. زمین جزو سیارات داخلی منظومهٔ خورشیدی بهشمار میآید. پوسته زمین به چندین لایهٔ سخت یا زمین ساخت بشقابی تقسیم شدهاست، این لایهها در گذر میلیون ها سال در زمین جابجا میشوند. نزدیک به ۷۱٪ از سطح زمین با آب شور اقیانوسها پوشیده شدهاست و باقی ماندهٔ آن را قارهها و جزیرهها تشکیل میدهند که خود آنها نیز تعداد زیادی دریاچه و دیگر سرچشمههای آبی را در خود جای دادهاند. بیشتر سطح قطبهای زمین از یخ یا دریای یخ زده پوشیده شدهاست. ساختار درونی زمین پویا است و لایههای آن عبارتند از لایهٔ ضخیم گوشته جامد، یک لایه، هستهٔ بیرونی که مایع است و میدان مغتاطیسی را تولید میکند و یک لایه، هستهٔ درونی که آهنی و جامد است. بهرام یا مریخ چهارمین سیاره درسامانه خورشیدی است که در مداری طویلتر از زمین و با سرعتی کمتر از زمین حرکت میکند. هر یک باری که به بدور خورشید میچرخد معادل ۶۸۷ روز (روز زمین) طول میکشد و شب و روز کمی طولانیتر از کره زمین است. بزرگی بهرام حدوداً نصف زمین است و قطر آن ۶۷۹۰ کیلومتر میباشد (مقایسه کنید با قطر زمین: ۱۲۷۵۶ کیلومتر). جو بهرام سرخفام است و در آسمان شب از زمین نیز سرخی آن دیده میشود. کره بهرام دو ماه کوچک به نامهای فوبوس و دیموس دارد که شکلی نامنظم دارند. این دو ماه احتمالاً شهاب سنگ هایی هستند که در مدار بهرام به دام افتادهاند.اگر شخصی در کرهٔ مریخ باشد مشاهده خواهد کرد که فوبوس سه بار در یک روز طلوع و غروب میکند. دیموس نصف فوبوس بوده و چنانچه از مریخ به آن نگاه کنیم این ماه بیشتر شبیه به یک ستاره خواهد بود تا یک ماه. بهرام، سیاره سرخفام منظومه خورشیدی، نصف زمین قطر دارد و مساحت سطح آن برابر با مساحت خشکیهای روی زمین است. همانند زمین، یخهای قطبی، درههای عمیق، کوه، غبار، طوفان و فصل دارد. در دشتهای آن مانند ماه، گودالهایی حاصل از برخورد سنگهای آسمانی دیده میشود. با وجود اندازه کوچکش، بلندترین قلهٔ سامانهٔ خورشیدی یعنی کوه المیوس و بزرگترین دره سامانهٔ خورشیدی در این سیاره پیدا شدهاست. فرسوده بودن بیشتر دهانه های برخوردی سیاره بهرام نشاندهندهٔ فعالیت زیاد زمینشناختی در این سیارهاست. روزهای بهرام ۲۴ ساعت و ۳۷ دقیقه طول میکشد. از آنجا که محور سیارهٔ بهرام همانند زمین ۲۴ درجه کج است در این سیاره نیز فصلهای سال وجود دارند. اما هر سال بهرامی تقریباًدو برابر سال زمینی یعنی ۶۷۸ روز بهدرازا میکشد. سیارات منظومه شمسی شامل مریخ مشتری زحل اورانوس ونپتون که مدار آنها بیرون از مدار زمین قرار دارد یعنی نسبت به زمین از خورشید دور تر هستند. سیارات خارجی به دورخود سریع می چرخند اما به دور خورشید اهسته می گردند. سیارات خارجی از گازو مایع ؛داخلی ها اتمسفر ندارند یا اگر دارند رقیق است اما خاری ها امسفر غلیظ دارند. سیارات خارجی حجم زیاد وجرم کمی دارند. بر رودی یک مدار وبه دورخورشید وبه دور خود می چرخند. شاید شما با خود بگویید که چرا پلوتو در بین آن ها دیده نمی شود چون دانشمندان ، امروزه پی برده اند که پلوتو به قدری کوچک است (جرم پلوتو از قمر زمین(ماه) کوچکتر است) که آن را جزو سیارات نمی دانند. مُشتَرییا هُرمُز یا اورمزد یا برجیس بزرگترین سیاره سامانه خورشید است. از نظر فاصله از خورشید، مشتری پنجمین سیاره بعد از تیر و ناهید و زمین و بهرام است. معمولا مشتری چهارمین شی درخشان آسمان میباشد (بعد از خورشید، ماه و ناهید) اگرچه گهگاه مریخ درخشانتر بهنظر میآید. جرم مشتری ۲٫۵ بار از مجموع جرم سیارات سامانه خورشیدی بیشتر است. جرم مشتری ۳۱۸ بار بیشتر از جرم زمین است. قطر آن ۱۱ برابر قطر زمین است. مشتری میتواند ۱۳۰۰ زمین را درخود جای دهد. میانگین فاصله آن از خورشید در حدود ۷۷۸ میلیون و ۵۰۰ هزار کیلومتر میباشد یعنی بیشتر از ۵ برابر فاصله زمین از خورشید. ستارهشناسان با تلسکوپهایی مستقر در زمین و ماهواره هایی که در مدار زمین میگردند به مطالعه مشتری میپردازند. ایالات متحده تا کنون ۶ فضاپیمای بدون سرنشین را به مشتری فرستادهاست. در ژوئیه ۱۹۹۴، هنگامی که ۲۱ تکه از دنباله دار شومیکر-لوی9 با اتمسفر مشتری برخورد نمود ستارهشناسان شاهد رویدادی بسیار تماشائی بودند. این برخورد باعث انفجارهای مهیبی شد که بعضی از آنها قطری بزرگتر از قطر زمین داشت. زُحَل یا کِیوان، پس از مشتری، دومین سیارهٔ بزرگ منظومه شمسی و ششمین سیاره دور از خورشید است. زحل یک گلوله گازی غولپیکر است که با وجود حجم زیادش تنها ۹۵ برابر زمینجرم دارد. چکالی این سیاره حدود یکهشتم زمین و کمتر از آب است. یک روز کامل در کیوان برابر ۱۰ ساعت و ۳۹ دقیقه در زمین و یک سال آن برابر ۲۹٫۵ برابر سال زمین است. از آنجایی که مدار استوایی زحل تقریباً همانند زمین در ۲۷ درجهاست، تغییرات زاویه سیاره نسبت به خورشید شبیه به زمین میباشد و در این سیاره نیز همان چهار فصل مشاهده میشود. جرم سیاره زحل همانند مشتری از گاز است که بیشتر آن را هیدروژن تشکیل میدهد. میزان اندکی هلیوم ومتان در ردههای بعدی گازهای تشکیلدهندهٔ سیاره قرار دارند. در آسمان شب زمین، زحل به دلیل اندازه بزرگ، دارای جوی درخشان است. زیبایی آسمان زحل به خاطر نوارهای روشن حلقههای اطراف آن و نیز به خاطر قمرهای زیادش است. به علت سرعت حرکت کیوان به دور خود در قطبهای آن نوعی حالت پخی مشاهده میشود که سیاره را از شکل کرهٔ کامل دور میکند. زحل از جنبههای زیادی شبیه مشتری است، جز اینکه در اطراف آن چندین حلقه شگفت انگیز وجود دارد. آخرین سیارهٔ منظومه ی شمسی است. این نام به عنوان خدای دریا و همزاد اورانوس نامگذاری شده است. کشف این سیاره در بین سالهای ۱۷۹۰ تا ۱۸۴۰ بر اثر اختلالاتی که در مدار اورانوس مشاهده شد، انجام گردید. معمولاً همه این سیاره را به رنگ آبی میشناسد و به این علت است که گاز متان حاضر در جو نپتون رنگ سرخ را جذب کرده و آبی حاصل از طیف نوری خورشید را بازمیتاباند. نپتون از نظر ساختاری بسیار شبیه به سایر سیارات گازی به خصوص اورانوس است . تفاوتی که در ساختار سیاراتی مانند اورانوس و نپتون دیده میشود، عدم حضور هیدروژن فلزی مایع است که در عوض آن به یک ساختار متراکم آب مانندی در اطراف هسته میرسیم. لایه بیرونیتر نپتون متشکل از هیدروژن ملکولی مایع و هلیوم مایع است. اتمسفر و جو نپتون آبی رنگ است و درصد بازتابش بالائی دارد که حاکی از وجود یک جو غلیظ است . بر طبق تحقیقات حضور مقادیری متان نیز در این سیاره تایید شده است . در کل، ترکیبات جو این سیاره به مانند سایر سیارات غول پیکر گازی شامل ۸۰ تا ۸۵ درصد هیدروژن و ۱۵ تا ۱۹ درصدهلیوم میباشد. تقریباً ۱۶۵ سال طول میکشد تا نپتون یک بار بهدور خورشید بگردد. بنابر این از زمان کشف آن در سال ۱۸۶۴ تا کنون، فقط یک بار به دور خورشید گشتهاست. دوره تناوب نجومی آن ۱۶۴٫۷۹ سال است . از زمان کشف نپتون تا کنون فقط ۷۵ درصد مدار خود را طی کرده. دوره تناوب چرخشی نپتون ۱۷ ساعت و ۵۰ دقیقه است. سرعت گریز از جاذبه این سیاره نیز چیزی در حدود ۲۳ کیلومتر در ثانیه است.نپتون دارای دو قمر بزرگ بنامهای نرئید و تریتون است و تعداد بسیار زیادی اقمار کوچک دارد. پیش از این انتظار میرفت که نپتون از نظر جوی آرامتر از اورانوس باشد ولی ویجر2 نشان داد که بادهای نپتون بسیار بسیار شدید هستند. سرعت این بادها به ۶۴۰ کیلومتر در ساعت میرسد. خدای آسمان و معادل پارسی سره آن آهوره : هفتمین سیاره از نظر نزدیکی به خورشید وچهارمین سیاره از نظر اندازه و سومین سیاره از نظر جرم است. اورانوس هر 84 سال و 7 روز یک بار به دور خورشید میگردد و همچنین هر 10 ساعت و 48 دقیقه یک دور به دور خودش میچرخد. اورانوس دارای ۵ ماه به نامهای میراندا، آریل، آمبریل، تیتانیا و ابرون است. این سیاره را ویلیام هرشل در سال ۱۷۸۱ میلادی کشف کرد. یکی از سیارات هشت گانه منظومه شمسی که از لحاظ بعد فاصله اش نسبت به خورشید در ردیف هفتم پس از زحل قرار گرفتهاست فاصله متوسط این سیاره تا خورشید۲٬۸۶۹٬۶۰۰٬۰۰۰ کیلومتر و۶۳ بار از کره زمین بزرگتر است.اورانوس ۲۷ ماه طبیعی دارد.این سیاره با چشم غیرمسلح دیده میشود. محور حرکت وضعی این سیاره کاملاً با مدار حرکت انتقالیش منطبق است.سفرهای اکتشافی به این سیاره کمتر از ده ماموریت بوده که شاخصترینش ماموریت ویجر2بود که این فضاپیما در ژانویه به آن رسید.
سیارات کاملا هم گرد نیستند. اما بگذارید برای لحظه ای تصور کنیم که آنها کاملا کروی هستند؛ نحوه کروی شدن آنها به این صورت است: درحالی که طی 50 سال گذشته تلسکوپهای ما روی زمین مجهزتر شده، اطلاعات بهتری درباره همسایگان کیهانی خود به دست آورده ایم و اکنون با گرمترین، سردترین، کوچکترین، بزرگترین و دورترین سیاره های منظومههای مختلف آشنایی داریم. سیاره SWEEPS-10 با چنان سرعتی به دور ستاره اصلی خود می چرخد که یک سال در این سیاره برابر با 10 ساعت است. بزرگترین سیاره ای که تاکنون شناخته شده سیاره TrES-4 است که اندازه آن 1.7 برابر مشتری منظومه شمسی ما است. TrES-4 با فاصله 1400 سال نوری از زمین سیاره بزرگ پف آلودی است که جرم بسیار کمی دارد. فهرست سیاره های عجیب که از سوی سایت اسپیس منتشر شده برخی از ویژگیهای عجیب این جهان را نشان می دهد که در درک ما از فیزیک تأثیرگذار خواهد بود. سیاره باستانی Methusela ( نام پیرترین انسان در انجیل) 12.7 میلیارد سال سن دارد و مسن ترین سیاره ای است که تاکنون کشف شده است. این سیاره ، کم سن ترین سیاره ای است که دور ستاره Coku Tau می چرخد و شاید کمتر از یک میلیون سال سن داشته باشد. داغ ترین سیاره ای که تاکنون کشف شده WASP-12b است، سیاره از بخار که گرمای آن به 2200 درجه سانتیگراد می رسد. این سیاره همچنین داعیه دار عنوان یکی از بزرگترین سیاره ها نیز است چرا که اندازه آن دو برابر مشتری تخمین زده شده است. سیاره جوشان WASP-12b دمایی بالای 2200 درجه سانتیگراد دارد و داغترین سیاره شناخته شده است. در آن سوی دنیا سیاره (OGLE-2005-BLG-390L(b سردترین سیاره محسوب می شود. سیاره (Epsilon Eridani (b ممکن است از چنان ویژگیهای خاصی برخوردار نباشد که بتوان آن را در این مجموعه جای داد اما این سیاره با 10.5 سال نوری نزدیکترین سیاره به زمین تلقی می شود. سیاره (Epsilon Eridani (b تنها 10.5 سال نوری با زمین ما فاصله دارد و ممکن است که به زودی بتوانیم آن را از طریق تلسکوپ مشاهده کنیم. آخرین مورد از این مجموعه کوچکترین سیاره یک منظومه غیر خورشیدی است. سیاره Kepler-10b کوچکترین سیاره شناخته شده است که کشف آن در ژانویه 2011 اعلام شد. صفحه قبل 1 صفحه بعد آخرین مطالب آرشيو وبلاگ نويسندگان |
|||
![]() |